لوازم کوهنوردی و طبیعتگردی را اقساطی بخر
۴
قسط
خرید اقساطی
خرید
←
شناخت انواع سنگ در مسیرهای کوهستانی
شناخت انواع سنگ در مسیرهای کوهستانی فقط برای زمینشناسان اهمیت ندارد. نوع سنگ میتواند روی میزان اصطکاک کفش، استحکام گیرهها، احتمال ریزش، انتخاب مسیر و حتی سرعت حرکت کوهنورد تأثیر بگذارد. برای مثال، سطح زبر گرانیت معمولاً اصطکاک مناسبی ایجاد میکند، درحالیکه سنگ آهک صیقلی یا ماسهسنگ خیس ممکن است شرایط متفاوت و پرخطرتری داشته باشد. البته تشخیص دقیق سنگها همیشه با مشاهده ظاهری امکانپذیر نیست؛ سازمان زمینشناسی آمریکا نیز تأکید میکند که شناسایی قطعی سنگ تنها از روی عکس دشوار است و بررسی نمونه از چند زاویه نتیجه دقیقتری میدهد.
تفاوت سنگ و کانی چیست؟
کانی یک ماده طبیعی با ساختار و ترکیب مشخص است، اما سنگ از تجمع یک یا چند کانی تشکیل می شود. برای نمونه، گرانیت معمولاً ترکیبی از کوارتز، فلدسپات و میکا است. گرانیت، بازالت، سنگ آهک و ماسه سنگ از شناخته شدهترین سنگهای طبیعی محسوب می شوند.
سنگها از نظر نحوه تشکیل در سه گروه اصلی قرار میگیرند:
- سنگهای آذرین: از سردشدن مواد مذاب، مانند گرانیت و بازالت
- سنگهای رسوبی: از فشرده شدن رسوبات، مانند سنگ آهک و ماسه سنگ
- سنگهای دگرگونی: از تغییر سنگ های قبلی بر اثر فشار و حرارت، مانند مرمر، گنیس و شیست
در مسیرهای کوهستانی ایران ممکن است ترکیبی از این گروه ها دیده شود، اما چهار نوع زیر برای کوهنوردان و طبیعتگردان اهمیت بیشتری دارند.
۱. سنگ گرانیت
گرانیت نوعی سنگ آذرین درونی است که بر اثر سردشدن آهسته مواد مذاب در اعماق زمین شکل می گیرد. سردشدن تدریجی باعث می شود بلورهای تشکیلدهنده آن نسبتاً درشت و با چشم قابل مشاهده باشند. گرانیت معمولاً رنگ روشن و ظاهری خالدار دارد.
روش تشخیص گرانیت
گرانیت را می توان با نشانه های زیر تشخیص داد:
- دانهها و بلورهای روشن، تیره یا صورتی در کنار یکدیگر
- بافت زبر و دانه درشت
- نبود لایهبندی منظم
- وجود نقاط شیشهای یا نیمهشفاف کوارتز
- استحکام نسبتاً زیاد در نمونه سالم
رفتار گرانیت در مسیر کوهستانی
گرانیت خشک معمولاً اصطکاک مناسبی برای کف کفش ایجاد میکند و در مسیرهای سنگ نوردی می تواند گیرهها و شکاف های قابل اعتمادی داشته باشد. بااینحال، گرانیت هوازده ممکن است پوسته پوسته شود یا قطعات آن در اثر یخزدگی و تغییرات دما جدا شوند. در مناطق مرطوب، وجود خزه یا گلسنگ روی گرانیت می تواند سطحی بسیار لغزنده ایجاد کند. بنابراین زبر بودن خود سنگ نباید باعث اطمینان بیشازحد شود.
نکته ایمنی
پیش از واردکردن وزن کامل روی یک قطعه گرانیتی جداشده، استحکام آن را بدون ضربه شدید بررسی کنید. بلوکهایی که اطرافشان شکاف باز دیده میشود، ممکن است بخشی از توده اصلی نباشند.
۲. سنگ بازالت
بازالت یک سنگ آذرین بیرونی است که از سردشدن نسبتاً سریع گدازه در سطح یا نزدیکی سطح زمین به وجود می آید. به همین دلیل، دانه های معدنی آن معمولاً بسیار ریز هستند. بازالت اغلب رنگ خاکستری تیره تا سیاه دارد و در برخی مناطق به شکل ستونهای طبیعی دیده می شود.
روش تشخیص بازالت
نشانه های معمول بازالت عبارتاند از:
- رنگ خاکستری تیره، سیاه یا گاهی قهوهای تیره
- بافت ریزدانه و نسبتاً یکنواخت
- وزن نسبتاً زیاد در مقایسه با اندازه
- وجود سوراخ های کوچک در بعضی نمونه های آتشفشانی
- نداشتن بلورهای درشت و واضح مانند گرانیت
رفتار بازالت در مسیر کوهستانی
بازالت سالم سنگی سخت و مقاوم است، اما کیفیت سطح آن در نقاط مختلف یکسان نیست. بعضی سطوح بازالتی زبر و اصطکاکدار هستند و بعضی قسمت ها، بهویژه پس از سایش یا خیس شدن، لغزنده میشوند.
در امتداد شکستگی های ستونی یا لایههای گدازه قدیمی ممکن است بلوک های جدا شده و ناپایدار وجود داشته باشد. سنگ های تیره نیز در تابش مستقیم خورشید سریعتر گرم میشوند و تماس طولانی دست با آنها ممکن است آزاردهنده باشد.
نکته ایمنی
در دامنه های بازالتی پرشیب به سنگ های لق توجه بیشتری داشته باشید. قطعات بازالت معمولاً سخت و سنگیناند و حرکت یک قطعه کوچک می تواند سنگ های پایین دست را نیز به حرکت درآورد.
بیشتر بخوانید: آموزش کمپینگ برای مبتدی ها
۳. سنگ آهک
سنگ آهک نوعی سنگ رسوبی است که بخش عمده آن از کانی های کربناته، بهویژه کلسیت، تشکیل میشود. این سنگ ممکن است دارای بقایای فسیلی، حفره های انحلالی یا رگه های سفید باشد. بسیاری از غارها، چالهها و عوارض کارستی در مناطق آهکی شکل میگیرند.
روش تشخیص سنگ آهک
سنگ آهک معمولاً ویژگی های زیر را دارد:
- رنگ سفید، کرم، خاکستری یا قهوهای روشن
- بافت ریزدانه یا نسبتاً یکنواخت
- وجود رگه های سفید کلسیت
- مشاهده صدف یا فسیل در برخی نمونه ها
- حفرهها و شیارهای حاصل از انحلال آب
زمینشناسان برای شناسایی سنگهای کربناته از واکنش اسید رقیق استفاده میکنند، اما انجام این آزمایش در طبیعت برای کاربران عمومی توصیه نمی شود. حمل اسید، آسیب زدن به سنگ و آلودگی محیط ضروری نیست و معمولاً مشاهده بافت و ساختار برای ارزیابی اولیه کافی است.
رفتار سنگ آهک در مسیر کوهستانی
سطح تازه سنگ آهک ممکن است زبر و لبهدار باشد، اما قسمت های پرتردد به تدریج صیقلی میشوند. سنگ آهک صیقلی، مخصوصاً در حالت خیس، میتواند بسیار لغزنده باشد. در مناطق کارستی باید به شکاف های عمیق، حفره های پنهان، دهانه چاهها و لبه های نازک توجه کرد. همچنین بعضی بلوک های آهکی ظاهراً یکپارچه هستند، اما در امتداد لایه های رسوبی از بدنه کوه جدا شدهاند.
نکته ایمنی
در مسیرهای آهکی پس از بارندگی، سرعت حرکت را کاهش دهید. خاک نازک روی سنگ، رطوبت و سطح صیقلی می توانند همزمان اصطکاک را کم کنند.
بیشتر بخوانید: نکات مهم بقا در جنگل برای افراد مبتدی
۴. ماسهسنگ
ماسه سنگ یک سنگ رسوبی است که از دانه های ماسه فشرده و بهوسیله مواد طبیعی به یکدیگر متصل شده تشکیل می شود. مقاومت آن به جنس دانهها و نوع ماده سیمانی وابسته است؛ بنابراین همه ماسه سنگ ها استحکام یکسانی ندارند.
روش تشخیص ماسه سنگ
مهمترین نشانههای ماسهسنگ عبارتاند از:
- احساس زبری شبیه کاغذ سنباده
- مشاهده دانه های ماسه با چشم یا ذرهبین
- رنگ کرم، زرد، قرمز، قهوهای یا خاکستری
- لایهبندی نسبتاً مشخص
- جداشدن دانه های ریز از بعضی نمونه های هوازده
رفتار ماسه سنگ در مسیر کوهستانی
ماسه سنگ سالم و خشک ممکن است اصطکاک خوبی داشته باشد، اما نمونههای ضعیف، هوازده یا دارای سیمان سست می توانند بهراحتی خرد شوند. لبهها و گیرههای باریک ماسه سنگی همیشه قابل اعتماد نیستند. رطوبت در برخی ماسه سنگ ها می تواند اتصال میان دانه ها را تضعیف کند. به همین دلیل، عبور سنگین یا سنگ نوردی روی ماسه سنگ خیس باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
نکته ایمنی
روی لبه های نازک، پوسته های برجسته و قطعاتی که زیر فشار دست دانه دانه می شوند، وزن کامل وارد نکنید. در دیواره های ماسه سنگی، ظاهر بزرگ یک گیره لزوماً به معنای استحکام آن نیست.
بیشتر بخوانید: اگر در جنگل گم شدیم چگونه راه را پیدا کنیم؟”
جدول مقایسه انواع سنگ در مسیرهای کوهستانی
| نوع سنگ | نشانه ظاهری اصلی | وضعیت معمول سطح خشک | خطر مهم در مسیر |
|---|---|---|---|
| گرانیت | بلورهای درشت و ظاهر خالدار | اغلب زبر و اصطکاکدار | پوسته شدن و جداشدن بلوک های هوازده |
| بازالت | تیره، ریزدانه و متراکم | متغیر؛ از زبر تا نسبتاً صاف | بلوک های سنگین و شکستگی های ستونی |
| سنگ آهک | روشن، ریزدانه و گاهی فسیلدار | سطح تازه زبر، سطح پرتردد صیقلی | لغزندگی، حفرههای کارستی و شکافها |
| ماسهسنگ | دانه های ماسه و لایهبندی مشخص | معمولاً اصطکاک مناسب | خردشدن لبهها و کاهش استحکام در رطوبت |
روش سریع تشخیص سنگ در طبیعت
برای شناسایی اولیه سنگ در مسیر، این مراحل را انجام دهید:
- بافت سنگ را بررسی کنید: آیا بلورهای درشت، دانه های ماسه یا سطحی کاملاً ریزدانه دارد؟
- به لایهبندی توجه کنید: وجود لایههای موازی معمولاً نشانهای از منشأ رسوبی است.
- نوع شکستگی را ببینید: شکستگیهای ورقهای، بلوکی یا ستونی اطلاعات مفیدی ارائه میکنند.
- رنگ را فقط بهعنوان نشانه کمکی در نظر بگیرید: هوازدگی، رطوبت و گلسنگ می توانند رنگ اصلی سنگ را تغییر دهند.
- استحکام را محافظهکارانه ارزیابی کنید: بدون شکستن، کندن یا ضربهزدن شدید، وجود شکاف و لق بودن قطعه را بررسی کنید.
هیچگاه برای آزمایش یک سنگ، آن را از بالادست رها نکنید. حتی یک قطعه کوچک می تواند برای افراد پایین مسیر خطر جدی ایجاد کند. در اطراف پرتگاه ها، دیواره ها و پای صخره ها نیز احتمال ریزش سنگ، بهخصوص پس از بارندگی، ذوب برف یا چرخه های یخ زدگی، باید جدی گرفته شود. سازمان زمین شناسی بریتانیا نیز توصیه می کند از لبه و پای صخرهها و محدوده های دارای آثار ریزش فاصله گرفته شود.
بیشتر بخوانید: پیدا کردن مسیر بدون GPS
آیا نوع سنگ روی انتخاب تجهیزات تأثیر دارد؟
نوع سطح مسیر می تواند در انتخاب و استفاده از تجهیزات مؤثر باشد. در مسیرهای سنگی صیقلی یا خیس، کفش کوهنوردی با زیره سالم و اصطکاک مناسب اهمیت بیشتری دارد. در شیب های دارای سنگ ریزه و بلوک های لق، باتوم کوهنوردی میتواند به حفظ تعادل کمک کند، اما نباید جای بررسی محل قرارگیری پا را بگیرد.
در مسیرهای ریزشی، دره های سنگی و برنامه هایی که عبور از پای دیواره دارند، استفاده از کلاه ایمنی کوهنوردی منطقی است. دستکش کوهنوردی مناسب نیز هنگام گرفتن سنگ های زبر یا لبه دار از دست محافظت می کند.
جمعبندی کلی:
شناخت انواع سنگ در مسیرهای کوهستانی به کوهنورد کمک میکند سطح مسیر، احتمال لغزش و خطر ریزش را بهتر ارزیابی کند. گرانیت معمولاً دانهدرشت و زبر، بازالت تیره و ریزدانه، سنگ آهک روشن و مستعد صیقلیشدن و ماسهسنگ دارای دانهها و لایههای قابل مشاهده است. بااینحال، نام سنگ بهتنهایی معیار ایمنی نیست. وضعیت هوازدگی، رطوبت، یخ، شیب و میزان اتصال قطعه به کوه اهمیت بیشتری دارند. در کنار مهارت تشخیص مسیر، تجهیزات متناسب مانند کفش دارای زیره سالم، باتوم، دستکش و کلاه ایمنی میتوانند عبور از زمینهای سنگی را کنترلشدهتر و ایمنتر کنند.
به پایان این مقاله رسیدیم، امیدواریم که مقاله “شناخت انواع سنگ در مسیرهای کوهستانی” مورد قبول شما بوده باشد. همچنین ممکن است بخواهید مقاله دیگر ما را در مورد “تفاوت مسیرهای فنی و غیر فنی در کوهنوردی” را هم ببینید.
سوالات متداول:
آیا می توان نوع سنگ را فقط از روی رنگ تشخیص داد؟
خیر. یک نوع سنگ ممکن است رنگهای مختلفی داشته باشد و هوازدگی، رطوبت، اکسیدشدن آهن یا پوشش گلسنگ نیز رنگ سطح را تغییر دهد. بافت، دانه بندی، لایه ها و نوع شکستگی معمولاً نشانه های معتبرتری هستند.
کدام سنگ برای حرکت در مسیر اصطکاک بیشتری دارد؟
پاسخ قطعی وجود ندارد؛ زیرا زبری، هوازدگی، رطوبت و میزان سایش سطح تعیین کنندهاند. گرانیت و ماسه سنگ سالم و خشک معمولاً اصطکاک مناسبی دارند، اما همین سنگها در صورت پوشیده شدن با گل، یخ، خزه یا دانه های آزاد میتوانند لغزنده شوند.
چرا بعضی سنگ های آهکی بسیار لغزنده هستند؟
عبور مکرر کفش و تماس دست می تواند برجستگی های سطح سنگ آهک را ساییده و آن را صیقلی کند. وجود آب، گل یا رطوبت نیز اصطکاک این سطح را کمتر می کند.
آیا ماسه سنگ خیس خطرناک است؟
بعضی ماسه سنگ ها پس از جذب آب ضعیفتر می شوند و دانه ها یا لبه های آنها راحتتر جدا می شوند. میزان این تغییر به ترکیب سنگ وابسته است، اما در حالت خیس باید محافظه کارانهتر حرکت کرد.
چگونه سنگ لق را تشخیص دهیم؟
وجود شکاف در اطراف بلوک، صدای توخالی، حرکت محسوس با فشار بسیار کم و تجمع خاک یا گیاه در فاصله میان سنگ و بدنه اصلی می تواند نشانه ناپایداری باشد. برای آزمایش، به سنگ ضربه شدید نزنید و آن را به سمت پایین هل ندهید.